Anna Walentynowicz. Tajemnica matki Solidarności

Historia życia Anny Walentynowicz – ściśle zespolona z losami Polaków w XX wieku – jest jak portret zbiorowy polskich robotników wstających z kolan, by zbuntować się przeciwko komunizmowi. Zawsze skromna, swoje życie traktowała jako służbę. (Uchwała Sejmu RP z 21 lipca 2018 roku)

Z Wołynia do Gdańska

Anna Walentynowicz, a właściwie Lubczyk, urodziła się w 1928 roku we wsi Sienne na Wołyniu w ukraińskiej, chłopskiej rodzinie Nazara i Pryśki Lubczyków. Miała pięcioro rodzeństwa. Już jako małe dziecko musiała ciężko pracować na swoje utrzymanie. Około 1940 roku trafiła na służbę do polskiej rodziny Teleśnickich. Tam bardzo szybko poznała smak wyzysku, głodu i strachu. Jeszcze w czasie II wojny światowej Anna trafiła pod Warszawę. Wywiozła ją tam rodzina Teleśnickich uciekająca przed UPA. W ten sposób dziewczynka na długie lata utraciła kontakt z rodziną. Teleśniccy okłamali ją, że jej rodzinna wieś została spalona, a jej bliscy nie żyją. Anna została sama.

Anna Walentynowicz i Lech Wałęsa podczas mszy w czasie strajku w Stoczni Gdańskiej w sierpniu 1980 roku. Źródło: European Solidarity Centre [CC BY-SA 3.0 pl], Wikimedia Commons

Po zakończeniu wojny Walentynowicz wyjechała do Gdańska. W 1950 roku zatrudniła się w Stoczni Gdańskiej jako spawacz. Mimo pracy ponad siły z trudem mogła się utrzymać. Bardzo szybko dotarło do niej jak działa zbrodniczy ustrój komunistyczny. To pchnęło ją do walki z niesprawiedliwością społeczną, którą toczyła do końca życia. Już w 1953 roku zainteresowała się nią bezpieka. W 1970 roku Anna brała udział w antykomunistycznych protestach robotniczych w Trójmieście oraz w strajku w Stoczni Gdańskiej. Od 1978 roku działała w Wolnych Związkach Zawodowych Wybrzeża. Redagowała i kolportowała niezależne pismo „Robotnik Wybrzeża”.

Wyrzucona ze stoczni

W sierpniu 1980 roku Anna Walentynowicz została zwolniona z pracy. To wydarzenie stało się to bezpośrednią przyczyną wybuchu 14 sierpnia strajku w Stoczni Gdańskiej. Strajkujący w swym pierwszym postulacie żądali przywrócenie Anny Walentynowicz do pracy. Także dzięki działalności Anny, strajki zostały przedłużone i przeobrażone w strajk solidarnościowy z robotnikami strajkującymi w innych zakładach pracy. Doprowadziło to do powstania NSZZ „Solidarność”, którego współzałożycielką była Anna Walentynowicz. Po wprowadzeniu stanu wojennego w grudniu 1981 roku była internowana i więziona.

W następnych latach kontynuowała działalność na rzecz niepodległości Polski. Była przeciwniczką obrad okrągłego stołu i konsekwentnie domagała się powrotu do idei i postulatów Solidarności. (Uchwała Sejmu RP z 21 lipca 2018 roku)

Plac Solidarności w Gdańsku w dniu pogrzebu Anny Walentynowicz. Źródło: Wawrzyniec Skoczylas, Narodowe Archiwum Cyfrowe

Spotkanie po latach i katyńska delegacja

Ojciec Anny – Nazar Lubczyk – nigdy nie pogodził się z zaginięciem córki. Przez lata poszukiwał jej na Ukrainie, a później także w Polsce. Jego poszukiwania niespodziewanie zakończyły się sukcesem w 1996 roku. Wtedy to Anna Walentynowicz dowiedziała się o istnieniu swej najbliższej rodziny na Ukrainie. Ojciec Anny nie dożył jednak dnia spotkania z ukochaną córką. Zmarł w 1995 roku.

Pogrzeb Anny Walentynowicz w Gdańsku. Źródło: Wawrzyniec Skoczylas, Narodowe Archiwum Cyfrowe

Anna Walentynowicz do końca życia nie zaprzestała działalności publicznej. Pozostała też skromna i bezinteresowna. Nigdy nie wyprowadziła się ze swojego 38 metrowego mieszkanka, które otrzymała w 1959 roku. W 2006 roku prezydent Lech Kaczyński odznaczył ją Orderem Orła Białego. Zginęła 10 kwietnia 2010 roku pod Smoleńskiem w katastrofie lotniczej polskiej delegacji na obchody rocznicy zbrodni katyńskiej.

Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, w uznaniu zasług Anny Walentynowicz dla utworzenia wielkiego ruchu „Solidarności” i odzyskania przez Polskę niepodległości oraz składając hołd jej niezłomnej postawie, ustanawia rok 2019 Rokiem Anny Walentynowicz. (Uchwała Sejmu RP z 21 lipca 2018 roku)

Piotr Worwa

Bibliografia:

Hałagida Igor, Nieznane dzieciństwo Anny Walentynowicz, Pamięć.pl, nr 7-8/2016.

„Anna Solidarność” – biografia Anny Walentynowicz, dzieje.pl.

Uchwała Sejmu RP z 21 lipca 2018 roku.

Tytułowa grafika: Brama nr 2 Stoczni Gdańskiej w sierpniu 1980 roku. Źródło: European Solidarity Centre [CC BY-SA 3.0 pl]

Dodaj komentarz