Za czarny chleb. Niemiecka zbrodnia w Paulinowie

Jesienią 1942 roku Niemcy rozpoczęli likwidację getta w mazowieckiej Sterdyni. Przebywało w nim około tysiąca osób żydowskiego pochodzenia. Wielu z nich udało się zbiec. Większość z uciekinierów pomoc i ratunek znalazła w domach mieszkańców okolicznych wsi. Wiedzieli o tym Niemcy. Rozpoczęło się polowanie na Żydów i… Polaków. Żydowski prowokator Z końcem roku 1942 do wsi Paulinów przybył mężczyzna. Twierdził, że jest Żydem i uciekł z transportu do Treblinki. Błagał o pomoc. Okoliczni mieszkańcy postanowili go ratować. Przybysz dołączył do Żydów, których już wcześniej ukrywali mieszkańcy wsi. W akcję pomocy włączyła się cała społeczność. Miejscowi rolnicy dostarczali…

Kijów, Ukraina – pomnik ofiar Wielkiego Głodu

Szlaki polskiego imperium zaprowadziły mnie do Kijowa. Jednak nie o polskiej chwale będzie ten wpis, a o jednym z pomników, na który natrafiłem wędrując ulicami ukraińskiej stolicy. Pomniku mimo, że niewielkim i niepozornym, ale jakże przejmującym. Pomniku małej, chudej dziewczynki ściskającej w dłoniach pięć kłosów zbóż. Dziewczynki, która stała się symbolem wszystkich ofiar Wielkiego Głodu na Ukrainie. Wielki Głód Wielki Głód wybuchł na ziemiach Ukrainy w latach 1932-33. Był wynikiem zbrodniczej polityki Związku Radzieckiego, ze Stalinem na czele, prowadzącej do przymusowej kolektywizacji rolnictwa i bezwzględnie narzuconych chłopom, nieodpłatnych kontyngentów dostaw produktów rolnych. W latach 1921–1947, z powodu…

O Kolei Transandyjskiej Ernesta Malinowskiego

Dwa lata zajęła polskiemu inżynierowi Ernestowi Malinowskiemu praca nad planami kolei transandyjskiej. Jej trasa miała pokonywać nie tylko tysiące metrów różnic wysokości, ale też wszystkie strefy klimatyczne od mroźnych gór po gorące pustynie. Peruwiański rząd przekazał je do oceny inżynierom brytyjskim. Odpowiedź była jednoznaczna, inwestycja jest niemożliwa. Międzyczasie w Peru wybuchła wojna z Hiszpanią. Do obrony niepodległości młodego państwa walnie przyczynił się Malinowski. Narodowemu bohaterowi z Callao nie można już było odmówić… Niezwyciężony inżynier Prace budowlane ruszyły w 1870 roku. 1 stycznia w Limie wmurowano kamień węgielny. Wkrótce w wysokie Andy ruszyło 10 tys. robotników uzbrojonych…

Arcyksiążę w niewoli czyli bitwa pod Byczyną

W 1587 roku Rzeczpospolita Obojga Narodów stała się świadkiem trzeciej już w swych dziejach wolnej elekcji. Tak jak w poprzednich, do walki o polską koronę stanęli Habsburgowie. Wybór na króla Rzeczpospolitej kandydata z Wiednia postanowił zablokować jednak hetman i kanclerz w jednej osobie – Jan Zamojski. To właśnie w wyniku poparcia potężnego kanclerza i starej królowej Anny Jagiellonki królem Polski obwołany został Zygmunt III Waza – syn Jana Wazy, króla Szwecji i Katarzyny Jagiellonki. Z takim obrotem sytuacji nie pogodził się Maksymilian III Habsburg, który w kilka dni później także został ogłoszony królem przez swoich polskich…

Kaukaska legenda czyli narodziny Gruzji

Gruzja to kraj bajecznych krajobrazów, dobrych ludzi i wielkich przyjaciół Polaków. Odkryłem też fakt zadziwiający. Dzieje tego odległego państewka zdumiewająco często podobne są do losów Polski. Ale nie o historii dziś. Przed Wami legenda o narodzinach Gruzji… Najpiękniejszy zakątek Gdy Bóg dokonał już dzieła stworzenia postanowił podzielić świat między różne ludy. Wszystkie narody ustawiły się w kolejce. Każdy z nich chciał dostać jak najlepszy kawał ziemi. Kolejka była bardzo długa, bo przecież ludów na ziemi jest co niemiara. Wśród oczekujących zabrakło jednak jednej nacji. Byli to Gruzini. Ci znużeni oczekiwaniem zasiedli w cieniu drzew, otwarli beczułkę…

Murmańska epopeja Eugeniusza Małczewskiego i Najpiękniejszy cytat Niepodległej

Za nami rok rocznicowy, rok stulecia odzyskania niepodległości przez Polskę. Przez ostatni wiek wielu próbowało opisać te niezwykłe dni, nazwać je, wytłumaczyć. Jedni robili to lepiej, inni gorzej. Nigdy dotąd jednak nie spotkałem się z tak pięknym przedstawienie tej dziejowej chwili jak we fragmencie opowiadania „Koń na wzgórzu” Eugeniusza Małczewskiego. Dziś chce przedstawić Wam ten niezwykły tekst i oczywiście jego autora – świadka i uczestnika odzyskanej Niepodległości. Od Podola po Murmańsk Eugeniusz Małczewski urodził się w 1895 roku na Podolu w okolicach Humania. Pochodził z rodziny ziemiańskiej. Jeszcze przed wybuchem rewolucji zaciągnął się do walki w…

Epoka Hetmanów czyli 10 najwybitniejszych hetmanów Rzeczpospolitej Obojga Narodów

Był rok 1605…   Niemal jednocześnie los zubożył ją [Rzeczpospolitą] o dwóch wybitnych wodzów. Starość sprzątnęła z placu Zamoyskiego, śmierć zabrała Radziwiłła Pioruna. Wcale tego owe dzieje nie odczuły – w Koronie dzierżył buławę Stanisław Żółkiewski, na Litwie Jan Karol Chodkiewicz. Przyszłość wysypać jeszcze miała na stół wojenny całą przygarść talentów. Spróbujmy to sobie niektórymi tylko przykładami uzmysłowić. W chwili zmagań pod Białym Kamieniem [1604 rok] Stanisław Koniecpolski był dopiero chłopaczkiem, Stefan Czarnecki miał trzy lata… albo nie począł się jeszcze w łonie matki (pewności brak, bo jego metryki nie posiadamy). Na godzinę narodzin Jana Sobieskiego…

O tym jak Tatarzy Lublin oblegali

7 kwietnia 1340 roku umarł, otruty przez bojarów, piastowski książę Bolesław Jerzy zasiadający na tronie księstwa włodzimiersko-halickiego. Od razu rozpoczęła się gra o spadek po zmarłym Piaście. Na Rusi Czerwonej skrzyżowały się interesy Polski, Litwy, Węgier i Tatarów. Tatarski najazd Król Polski Kazimierz Wielki działał szybko i skutecznie. Już 9 dni po śmierci krewniaka zebrał wojsko i wkroczył do sąsiedniego księstwa. Uczynił to na mocy wcześniejszych układów z księciem Bolesławem Jerzym. Po kilku dniach przed polskim królem skapitulował Lwów. Jednak nie wszyscy bojarzy uznali władze Kazimierza. Na czele opozycji bojarskiej stanął starosta włodzimiersko-halicki Dymitr Detko. Na…

Boże Narodzenie w II Rzeczpospolitej

Z okazji świąt Bożego Narodzenia zabieram Was w podróż w czasie do świata, którego już nie ma. Świata tworzonego i budowanego przez ludzi, którzy odeszli. Świata, który nie wróci już nigdy. To sentymentalna wędrówka do świąt naszych babek i dziadów. Przed Wami atmosfera i magia tamtych czasów uchwycona i zamknięta w unikalnych zdjęciach. To obrazy II Rzeczpospolitej, która w naszych duszach i sercach pozostawiła niezatarty ślad. A więc ruszajmy… Tytułowa grafika: Jasełka wystawione przez zespół Związku Teatrów Ludowych w Warszawie. Wszystkie zdjęcia pochodzą z zasobów Narodowego Archiwum Cyfrowego. Piotr Worwa

W okopie Bóg się rodzi czyli bożonarodzeniowy rozejm 1914 roku

Święta Bożego Narodzenia to święty czas. Atmosfera i magia tych niezwykłych dni od wieków sprawiały, że ludzie choć na chwilę stawali się lepsi. Wielokrotnie działo się to na przekór życiowych tragedii, katastrof i wojen. Ludzie przecież w głębi serca są dobrzy i wszyscy pragną pokoju. Szczególnie gdy rodzi się Bóg… „Cicha Noc” pod Ypres Sto lat temu Europę rozdzierała jedna z najkrwawszych wojen w historii – I wojna światowa. Wigilia Bożego Narodzenia anno domini 1914 zastała w okopach miliony żołnierzy. Na co dzień patrzyli oni śmierci w oczy. Byli zmęczeni, zrezygnowani, przerażeni. Niemcy, Brytyjczycy, Francuzi, Polacy,…