Bitwa na Zalewie Wiślanym czyli największa bitwa morska średniowiecznej Polski

Wojna trzynastoletnia była kolejnym etapem wieloletnich zmagań Polski z Zakonem Krzyżackim. Królem, który rzucił wyzwanie niemieckim zakonnikom był tym razem Kazimierz Jagiellończyk, syn Władysława Jagiełły – zwycięzcy spod Grunwaldu.

Wojna trzynastoletnia

Wojna wybuchła w 1454 roku. Rozpoczęło ją powstanie stanów pruskich. Poddani wielkiego mistrza – mieszczanie i szlachta – wypowiedzieli posłuszeństwo zakonnym dostojnikom i w krótkim czasie przejęli władzę we wszystkich liczących się miastach pruskich na czele z Gdańskiem, Toruniem, Elblągiem i Chełmnem. W Krzyżackich rękach ostał się tylko Malbork i Chojnice. Państwo Zakonne nie zostało jednak pokonane. Późnym latem 1454 roku na Pomorze wkroczyła silna armia złożona z niemieckich i czeskich najemników idąca z odsieczą upadającemu Zakonowi. 18 września najemnicy starli się pod Chojnicami z polskim pospolitym ruszeniem i pruskimi powstańcami. Klęska oddziałów polskich była całkowita, straty ogromne. Spod Chojnic uchodzić musiał polski król Kazimierz Jagiellończyk. Bitwa ostatecznie załamała polską ofensywę przeciwko Zakonowi Krzyżackiemu i przedłużyła wojnę o kolejne dwanaście lat…

Kazimierz IV Jagiellończyk na obrazie Marcello Bacciarelliego. Źródło: Wikimedia Commons

Oblężony Gniew

Przełomowy dla losów wojny trzynastoletniej stał się dopiero rok 1463. Obie strony konfliktu podjęły wtedy próbę przejęcia inicjatywy. Rozpoczęła się rozgrywka o Gniew. Ta krzyżacka twierdza skutecznie blokowała Polakom drogę do Gdańska. Dla Krzyżaków miała stać się punktem wyjściowym do szykowanej kontrofensywy, dla Polaków pierwszym celem do zdobycia w drodze do ostatecznego zwycięstwa.

Zamek krzyżacki w Gniewie nad Wisłą, jedna z twierdz o kluczowym znaczeniu dla przebiegu wojny trzynastoletniej. Źródło: Dawid Galus [CC BY-SA 3.0 pl (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/pl/deed.en)], Wikimedia Commons

W lipcu 1463 roku wojska Kazimierza Jagiellończyka, dowodzone przez Piotra Dunina, obległy zamek komturski w Gniewie. We wrześniu na odsiecz broniącej się załodze wyruszyła z Królewca krzyżacka flota – 44 okręty, 1500 ludzi i sam wielki mistrz Ludwig von Erlichshausen. Zakonna flotylla nie dotarła do celu, wkrótce została zablokowana przez gdańskie statki współdziałające z wojskiem królewskim. Wielki mistrz wydał rozkaz wycofania swych okrętów na Zalew Wiślany. Śladem krzyżackim podążyły jednak również okręty gdańskie, po drodze łącząc się ze statkami z Elbląga. Razem – stanowiąc już siłę 30 okrętów – zablokowały wrogowi odwrót do Królewca. Doszło do pierwszych starć. Krzyżacy znaleźli się w potrzasku.

Bitwa morska

Był ranek 15 września 1463 roku. Na Zalewie Wiślanym zaległa gęsta mgła. Dowódcy gdańsko-elbląskiej floty – Wincenty Stolle, Maciej Kolmener, Jakub Vochs – wydali rozkaz do ataku. Polskie okręty niepostrzeżenie podpłynęły do wroga. Bitwę rozpoczęła salwa z dział i rusznic. Na statki zakonne spadł grad pocisków zapalających. To zmusiło Krzyżaków do zwinięcia żagli. Statki wielkiego mistrza bardzo szybko zostały unieruchomione i otoczone. W szeregach krzyżackiej floty wybuchła panika. Okręty zaczęły się wzajemnie spychać i taranować. Jednocześnie napierały na nie statki królewskie. Wkrótce doszło do abordażu. Wielki mistrz uciekł, a bitwa zamieniła się w krzyżacki pogrom. Zginęło i utonęło około 1000 żołnierzy zakonnych, 500 dostało się do niewoli. Zakonna flota przestała istnieć.

„Bitwa na Zalewie Wiślanym. Po bitwie” – Henryk Baranowski. Źródło: Wisielec.97 [CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0)], Wikimedia Commons

Polskie Pomorze

Bitwa na Zalewie Wiślanym okazała się całkowitym zwycięstwem sił królewskich i jedną z największych morskich batalii średniowiecza. Po tej klęsce Krzyżacy nie potrafili wyjść już z defensywy. Rok później padł Gniew, a wojska królewskie rozpoczęły ofensywę na Żuławach. Do zwycięskiego końca wojny był już tylko krok. 19 października 1466 roku, po długich trzynastu latach walk, wojnę zakończył II pokój toruński. Po 150 latach Pomorze Gdańskie wracało do Korony Królestwa Polskiego.

Piotr Worwa

Bibliografia:

Sieradzan Wiesław, Sąsiedztwo po Grunwaldzie, 1410 Grunwald, Pomocnik Historyczny POLITYKA, nr 4/2010, s. 115-119.

Skurzyński Piotr, Rycerze polscy, Świat Książki, 2000.

Bitwa na Zalewie Wiślanym, muzhp.pl

Tytułowa grafika: „Bitwa na Zalewie Wiślanym” – Henryk Baranowski. Źródło: Wisielec.97 [CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0], Wikimedia Commons

 

Dodaj komentarz