Kościół Riddarholmen, położony na wyspie o tej samej nazwie, jest jedną z najstarszych budowli Sztokholmu. Jego początki sięgają roku 1270 i związane są z zakonem franciszkanów, którzy właśnie w tym okresie na centralnej sztokholmskiej wyspie wznosić rozpoczęli zabudowania klasztorne, a później również gotycki kościół. Nim końca dobiegło XIII stulecie, król Magnus I Ladulås, syn założyciela Sztokholmu, jarla Birgera, zdecydował, że chce spocząć w kościele franciszkanów. Tak rozpoczęła się długa historia świątyni, która stała się najważniejszą nekropolią władców Szwecji.
Kościół Szarych Braci
Wspaniała gotycka świątynia, zwana od franciszkańskich habitów Kościołem Szarych Braci, gotowa była już w 1300 roku. W całości wzniesiona została z cegły. Składała się z dwóch naw – dużej nawy głównej i nawy północnej. Nawa trzecia, południowa, która pierwotnie stanowiła krużganki, dobudowana została dopiero w XV wieku. Wokół kościoła znajdowały się liczne zabudowania klasztorne – refektarze, pomieszczenia mieszkalne czy biblioteka. To właśnie w tej ostatniej w 1483 roku wydrukowana została pierwsza książka w Szwecji. W 1470 roku we franciszkańskiej świątyni spoczął drugi szwedzki władca – Karol VIII Knutsson Bonde. Król Karol po szwedzką koronę sięgał aż trzykrotnie (dwukrotnie został zdetronizowany). W 1457 roku przed buntownikami uchodzić musiał aż do Polski, gdzie od króla Kazimierza Jagiellończyka otrzymał w zastaw ziemię pucką, którą gospodarował do 1460 roku. Do Szwecji powrócił w 1463 roku.
Kościół Riddarholmen na pocztówce z początków XX wieku. Źródło: Svenska Wykortsbolaget Sztokholm Imp. Wikimedia Commons
Wyspa Riddarholmen i widoczna w centrum wieża Kościoła Riddarholmen, 2023 rok. Fot. Bartosz Miśkowiec
Kolumna z pomnikiem jarla Birgera na placu za Kościołem Riddarholmen, 2023 rok. Zdjęcie mojego autorstwa.
Żeliwna iglica
Franciszkanie, mimo swych niewątpliwych zasług dla królestwa, nie przetrwali szwedzkiej reformacji. Po sejmie reformacyjnym w Västerås w 1527 roku zakonnicy zostali zmuszeni do opuszczenia klasztoru. Kościół Riddarholmen stał się własnością szwedzkich królów, a Ci nie przestali o niego dbać. W 1581 roku architekt Willem Boy, na rozkaz króla Jana III Wazy, zwieńczył kościelną wieże wysoką i smukłą iglicą (zniszczona przez uderzenie pioruna w 1835 roku, zastąpiona została obecną żeliwną iglicą). Jan III ufundował również nagrobki dwóch pierwszych królów pochowanych w świątyni – Magnusa I oraz Karola VIII.
Sarkofagi królów Magnusa I oraz Karola VIII w Kościele Riddarholmen, 2023 rok. W tle widoczne tarcze herbowe Serafinów. Fot. Bartosz Miśkowiec
Jedna z grobowych kaplic w Kościele Riddarholmen, 2023 rok. Fot. Bartosz Miśkowiec
Królewska nekropolia
Regularne królewskie pochówki w Kościele Riddarholmen rozpoczęły się w 1632 roku od Lwa Północy, króla Gustawa II Adolfa. Od tego czasu, poza królową Krystyną, która po abdykacji spoczęła w Rzymie w Bazylice św. Piotra, aż do roku 1950 w świątyni pochowani zostali wszyscy królowie Szwecji. Kościół w tym okresie otoczyły grobowe kaplice, które wypełniły wspaniałe królewskie sarkofagi. Ostatnią zbudowano w latach 1858–1860 dla królewskiej dynastii Bernadotte. Centralnym punktem kaplicy jest sarkofag założyciela dynastii – Jeana Baptiste Bernadotte’a – napoleońskiego marszałka, który jako Karol XIV Jan został królem Szwecji. Prace nad granitowym sarkofagiem trwały 8 lat. Kolejne 4 lata organizowany był jego transport z dalekiego, oddalonego o 300 kilometrów Älvdalen. Blisko 16-tonowy sarkofag transportowano najpierw na dwóch saniach, jednych z trumną, drugich z wiekiem. Pierwsze sanie ciągnęło 110 mieszkańców Älvdalen, a drugie 70 mężczyzn z Sollerön i Mora, wszyscy ubrani w odświętne stroje. W podróży towarzyszyło im dwóch skrzypków, z których jeden siedział na trumnie, a drugi na jej wieku. Sanie przemierzyły prawie 250 km, podróż trwała 16 dni. W Gävle sarkofag został załadowany na statek. Tak w 1856 roku dotarł do Sztokholmu. Pięć lat później, po katolickiej ceremonii, w skromniejszym marmurowym sarkofagu, u boku męża, spoczęła słynna Dezyderia – córka marsylskiego hurtownika jedwabiu, była narzeczona Napoleona, szwedzka królowa, która… szczerze nienawidziła Szwecji. Ostatnim władcą pochowanym w Kościele Riddarholmen w 1950 roku był król Gustaw V. Obecnie członkowie szwedzkiej rodziny królewskiej grzebani są na Królewskim Cmentarzu na wyspie Karlsborg w podsztokholmskiej Solnie.
Sarkofag króla Karola XIV Jana w Kościele Riddarholmen, 2023 rok. Zdjęcie mojego autorstwa.
Kościół Riddarholmen. Na pierwszym planie pomnik króla Gustawa Wazy, 2023 rok. Fot. Bartosz Miśkowiec.
Tarcza herbowa prezydenta Bronisława Komorowskiego z Zamku Królewskim w Sztokholmie, 2023 rok. Fot. Bartosz Miśkowiec
Order Serafinów
Order Królewski Serafinów to najwyższe odznaczenie Królestwa Szwecji i jednocześnie order domowy szwedzkiego domu panującego. Ustanowiony został w 1748 roku przez króla Fryderyka I. Nadawany jest członkom rodziny królewskiej oraz głowom innych państw. Do 1975 roku otrzymać mogli go również poddani szwedzkiego króla piastujący najwyższe funkcje państwowe, wojskowe lub kościelne. Kościół Riddarholmen jest nierozerwalnie związany z Orderem Serafinów oraz jego kawalerami, których do 1820 roku chowano właśnie w tej świątyni. Jego wnętrza wypełniają tarcze herbowe Serafinów. Gdy kawaler Orderu umiera, przed przeniesieniem herbu do kościoła uzupełnia się go o datę śmierci. W dniu jego pogrzebu, między godz. 12.00 a 13.00 w kościele rozbrzmiewają dzwony. Polskimi kawalerami Orderu Serafinów zostali prezydenci Ignacy Mościcki, Lech Wałęsa oraz Bronisław Komorowski.
Piotr Worwa
Bibliografia:
Grobowce królewskie, kungligaslotten.se
Grobowiec królów, kungligaslotten.se
Herby, kungligaslotten.se
Historia kościoła Riddarholm, kungligaslotten.se
Tytułowa grafika: Kościół Riddarholmen, 2023 rok. Fot. Bartosz Miśkowiec
