• Home
  • Bohaterowie
  • John Smith, Pocahontas i… Polacy czyli o pierwszym robotniczym strajku Ameryki Północnej

John Smith, Pocahontas i… Polacy czyli o pierwszym robotniczym strajku Ameryki Północnej

Polacy w dziejach Stanów Zjednoczonych obecni byli od samego początku. Dziś, gdy pamiętają o tym tylko nieliczni, a polska tradycja i tożsamość powoli zostają spychane na amerykański margines, warto pochylić się nad ogromnym wkładem Polaków w budowę amerykańskiego państwa. Wkładem, który mimo obecności 10 mln Polonii amerykańskiej, powoli zostaje zapomniany. A wszystko zaczęło się stulecia temu. Przed wami opowieść, którą poznał cały świat. Niewielu zdaje sobie jednak sprawę, że ważnymi jej bohaterami byli Polacy. Ale po kolei…

Angielski awanturnik

20 grudnia 1606 roku trzy angielskie statki z osadnikami wypłynęły w stronę Nowego Świata. Wśród załogi i pasażerów znajdował się Anglik John Smith – zawodowy żołnierz, poszukiwacz przygód i awanturnik. Zanim trafił na okręty płynące do Ameryki przemierzył całą Europę. Wojował z Hiszpanami w Belgii, później z Turkami i Tatarami w Siedmiogrodzie. W jednej z bitew został wzięty do niewoli przez Tatarów i sprzedany w niewolę tureckiemu paszy. Wcześniej za pokonanie w pojedynkach trzech Turków otrzymał od księcia siedmiogrodzkiego Zygmunta Batorego herb przedstawiający trzy tureckie głowy. W muzułmańskiej niewoli nie zabawił długo. Wkrótce udało mu się zbiec i przez Rzeczpospolitą powrócić do Anglii. W Ojczyźnie zaciągnął się na pokład okrętów płynących do Ameryki. Tak wyruszył na podbój Nowego Świata.

Rekonstrukcja założenia osady Jamestown. Źródło: U.S. Navy photo by Mass Communication Specialist Seaman Matthew Bookwalter, Wikimedia Commons

Na kłopoty… Polacy

Chart ducha, doświadczenie i wrodzona zaradność Johna Smitha bardzo szybko uczyniły z niego czołową postać założonej w Ameryce osady Jamestown nad rzeką James. Od września 1608 roku został jej pierwszym przywódcą. Surowy klimat, nieznane choroby, trudności ze zdobyciem żywności oraz wrogo nastawiona rdzenna ludność sprawiły, że w Jamestown przetrwać mogli tylko najsilniejsi. Zdawał sobie z tego sprawę Smith, dlatego w listach słanych do Anglii żądał przysłania mu do Ameryki… Polaków. Pierwsza grupa pięciu polskich rzemieślników przybyła do Jamestown w Wirginii 1 października 1608 roku. Byli to specjaliści najwyższej klasy. Od razu po przybyciu do osady zajęli się budową pieców i huty szkła, produkcją smoły, mydła, terpentyny, a także wycinką drzew i obróbką drewna. Dopiero wtedy zaczął się prawdziwy rozwój Jamestown, które mogło rozpocząć handel z angielską Metropolią w Europie.

Pomnik kpt. Johna Smitha spoglądającego z cokołu na rzekę James, Źródło: Laura A. Macaluso, Ph.D. [CC BY-SA 4.0], Wikimedia Commons

Córka Wodza

Czas mijał. Angielska osada rozrastała się coraz bardziej. Życie w Ameryce nadal było jednak pełne niebezpieczeństw. Przekonał się o tym sam John Smith. Pewnego razu wpadł w ręce miejscowych Indian. Schwytany i skazany na śmierć, został w ostatniej chwili uratowany przez wstawiennictwo córki indiańskiego wodza. Jej imię brzmiało… Pocahontas.

Pocahontas ratuje Johna Smitha. Źródło: Johann Friedrich Engel, Wikimedia Commons

Budowniczowie Nowego Świata

A co z Polakami? Ich liczba rosła wraz z liczbą mieszkańców Jamestown. Około 1619 roku stanowili już grupę około 50 osób, grupę najbardziej wpływową oraz odpowiadającą za cały kolonialny przemysł w regionie. Nie podobało się to wielu. Dlatego też władze kolonii podjęły próbę marginalizacji polskich wpływów w Jamestown. Wkrótce zapadły decyzję o niedopuszczeniu Polaków do głosowania nad wyborem przedstawicieli do Rady Mieszkańców. Na polską reakcję nie trzeba było długo czekać. Urażeni zniewagą Polacy 30 lipca 1619 roku ogłosili strajk i zażądali dopuszczenia do głosowania. Osada została całkowicie sparaliżowana. Stanęły fabryki i tartaki. Bezradne władze kolonii już kilka dni później dopuściły Polaków do głosowania i zrównały ich prawa z prawami Anglików. Sukces polskich robotników był całkowity. Jednocześnie Polacy z Jamestown swym strajkiem zapewnili sobie poczesne miejsce w historii świata. Strajk z 30 lipca 1619 roku był bowiem pierwszym robotniczym strajkiem w dziejach północnoamerykańskiego kontynentu. Prawie 500 lat później, już nad Wisłą, tym samym śladem podąży „Solidarność”…

Piotr Worwa

Bibliografia:

Zalesiński Łukasz, Jak Polacy zdobywali Amerykę, Onet Podróże, 27.08.2018 r.

Pierwsi Polacy w Ameryce, słuchowisko Karola Witta (Władysława Wantuły) poświęcone Polakom – pionierom przybyłym do Jamestown w Wirginii, Polskie Radio, 06.04.1969 r.

Tytułowa grafika: Obraz Williama Halsalla „Mayflower w Plymouth Harbor”. Mayflower przybył do Ameryki w 1620 roku. Dwanaście lat wcześniej, zapewne na podobnym statku, do brzegów Ameryki przybyli pierwsi Polacy. Źródło: Wikimedia

Dodaj komentarz