Bitwa o Wysoką

Od Spytkowic i dalej, z głębi karpackiej panoramy, biło w Wysoką i Górę Ludwiki pięć niemieckich dywizjonów. Czarny dym zasnuł las, wieś, pola, ludzie przywarli do ziemi. Daleko, zza pleców odpowiadać zaczęły polskie działa: strzelał spod Naprawy dywizjon artylerii motorowej brygady. To było przygotowanie. Zaraz potem 70 niemieckich czołgów wypełzło od Spytkowic, rozrzucone szerokim łukiem miażdżyły spopielałe pola, potężniały, rosły w celownikach. (Ryszard Zieliński, „Wrzesień pod Karpatami 1939”)

Rekonstrukcja bitwy pod Wysoką

Dziechciarz przylgnął do przyrządów. Przywarli inni, w ziemię wgryzieni, z działkiem w jedno zespoleni, napięci aż do skurczu, czekający. Żołnierze wyborowi, szkoleni, wożeni, teraz wzrokiem, wolą całą, strachem, gniewem do pysków olbrzymiejących potworów przylgnięci, myśliwi przyczajeni. Plunęli wreszcie… Dławił się ogniem zygzak dziewięciu działek, sprawnie, celnie bijących. Ogromne półkole czołgów ryknęło pełną mocą silników, szybciej porwało się naprzód, ale już jeden zwinął, skręcił się wokół osi, z drugiego buchnęły płomienie. Niektóre ciągle pełzły w przód, inne zawahały się jakby, a polscy działonowi zwinnie, błyskawicznie, z celu na cel lufy pepanców przerzucali. Rzetelnie znali swe rzemiosło. Dziechciarz już cztery zniszczone czołgi miał, ostatni z najbliższej odległości, gdy zza wojdyłowej chaty zajeżdżać go począł. (Ryszard Zieliński, „Wrzesień pod Karpatami 1939”)

Rekonstrukcja bitwy pod Wysoką

Wroga nie przepuścić!

1 września 1939 roku zapłonęły polskie granice. Nie inaczej było na południu, gdzie na polskie terytorium wdarły się pancerne masy niemieckich czołgów. Na ich drodze pod Wysoką stanęło Wojsko Polskie dowodzone przez płk Stanisława Maczka. Jego 10 Brygada Kawalerii Zmotoryzowanej wsparta przez oddziały KOP-u przez dwa dni odpierała całą potęgę niemieckiego XVIII Korpusu Pancernego. Polacy usadowieni na wzgórzach Wysokiej bili się do upadłego zadając Niemcom ogromne straty. Sam bohaterski kapral Dziechciarz kierując działkiem rozbił 7 niemieckich czołgów. Stanowiska nie opuścił do końca… Tylko pod Wysoką Polacy zniszczyli i uszkodzili około 50 niemieckich czołgów. Wieczorem 2 września oddziały polskie zostały zmuszone do wycofania się. Polacy skierowali się w kierunku Jordanowa i Naprawy dalej stawiając wrogowi zacięty opór. Pod Wysoką już na zawsze pozostało około 40 polskich żołnierzy. Część z nich po dziś dzień spoczywa na niewielkim cmentarzu wojennym.

Rekonstrukcja bitwy pod Wysoką

Pancerny szlak

Wysoka padła, ale Wojsko Polskie walczyło dalej. Brygada Kawalerii Zmotoryzowanej płk Maczka swój szlak bojowy we wrześniu 1939 roku zakończała dopiero w krwawych bojach pod Lwowem. Potem przedostała się na Zachód i wzięła udział w kampanii francuskiej 1940 roku. W 1944 i 1945 roku żołnierze Maczka już jako 1 Dywizja Pancerna wyzwalali Belgię, Holandię oraz zdobywali Niemcy. Bitwa pod Wysoką stanowiła początek legendy przyszłego generała Maczka.

Piotr Worwa

Bibliografia:

Zieliński Ryszard, Wrzesień pod Karpatami 1939, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1969.

Wielcy Polacy. Dowódcy. Leksykon, pod red. Katarzyny Kucharczuk, Fenix, Bełchatów.

Wszystkie zdjęcia zamieszczone w tekście są mojego autorstwa. Zostały wykonane 1 września 2018 roku podczas rekonstrukcji bitwy pod Wysoką przygotowanej przez Stowarzyszenie Kawaleria, Stowarzyszenie na rzecz rozwoju Źródło, Folwark Toporzysko, Urząd Gminy Jordanów i Gminny Ośrodek Kultury, Sportu i Promocji w Jordanowie.

Dodaj komentarz